نگاهي به کتاب «نقش سياسي علماي شيعه در عصر قاجار»

چکیده:

چاپ نخست کتاب «نقش سياسي علماي شيعه در عصر قاجار» نوشته اميرحسين خالقي‌نژاد از سوي موسسه بوستان كتاب منتشر و روانه بازار نشر شد. نوشتار حاضر، كوشيده است بعد از بررسي مختصري از اوضاع اجتماعي ـ سياسي عصر قاجار و پادشاهان آن دوره، به رابطه سياست و تشيع بپردازد و سپس نقش عالمان برجسته شيعه اماميه با توجه به اولويت زماني آنان همراه با جريان‌هاي سياسي معاصرشان را مورد تحقيق قرار دهد

به گزارش خبرگزاري کتاب ايران(ايبنا)، در اين اثر، زندگينامه و تاليفات عالماني از جمله ملااحمد نراقي، ميرزا مسيح مجتهد استرآبادي، شيخ جعفر كاشف‌الغطاء، ميرزاي قمي، سيد جمال‌الدين اسدآبادي، آخوند خراساني و شيخ فضل‌الله نوري بررسي شده است.

اين پژوهش به بيان زندگاني و نظرات علماي مشهور شيعه دوازده امامي از ابتداي سلطنت قاجاريه تا پايان سلطنت اين خاندان، ذكر زندگي اجتماعي، مذهبي و سياسي آنان در جامعه معاصرشان، چگونگي رهبري مردم در مبارزات سياسي به ويژه مواردي مانند جريان تنباكو، مبارزه با استعمارگران خارجي و عوامل داخلي وابسته به آن‌ها نهضت مشروطيت، جنبش‌هاي مردم در مقابل عهدنامه‌هاي تحميلي بر كشور از سوي بيگانگان، فعاليت‌هاي آن‌ها در جاري كردن احكام و قوانين اسلامي در زندگي سياسي، اجتماعي و اقتصادي مردم، ذكر استادان، علماي مورد نظر و معرفي برخي شاگردان برجسته آنان كه ادامه دهنده راه علما بودند، بيان برخي از تاليفات مهم و همچنين ذكر برخي سخنان و آراي فقهي (فتوا) آنان مي‌پردازد.

هدف اين پژوهش، تحقيق و تحليلي نسبتا كوتاه و مفيد از زندگاني سياسي، اجتماعي منتخبي از علماي برجسته شيعه دوازده امامي در يكي از دوران‌هاي مهم حكومتي در ايران، يعني دوران حكومت خاندان قاجاريه است.

نويسنده در اين نوشتار، بعد از بررسي مختصري از اوضاع اجتماعي ـ سياسي عصر قاجار و پادشاهان آن، به بررسي رابطه بين سياست و تشيع مشغول مي‌شود و سپس عملكرد و آراي عالمان برجسته شيعه اماميه را با توجه به اولويت زماني آنان همراه با جريان‌هاي سياسي معاصرشان تحقيق و تفحص مي‌كند. در اين راستا، تاريخ معاصر ايران اهميت فراواني دارد، زيرا بيشترين تحولات سياسي، اقتصادي و فرهنگي ايرانيان در اين چند قرن اخير روي داده است و به همين جهت جاي سخن بسيار دارد.

همچنين در اين تحقيق سعي بر آن شده كه با نهايت بي‌طرفي، بعد از بررسي مختصري از چگوني تشكيل دولت قاجار و اوضاع سياسي، اجتماعي و فرهنگي ايران در اين دوران و همچنين سير تحولات نظام سياسي تشيع، به نقش سياسي و مختصري از زندگينامه، تاليفات و... عالمان برجسته شيعه دوازده امامي يا به قولي «روحانيان» برجسته بپردازد اما به دليل فراواني علماي شيعه در اين دوران، اين اثر ناگزير به آن دسته از نخبگان علماي تشيع توجه مي‌كند كه نقش بارزتري در عرصه‌هاي سياسي به ويژه در قبال دخالت‌هاي كشورهاي بيگانه و پيمان‌نامه‌هاي حاصل، جريان تنباكو و مهم‌تر از همه نهضت مشروطه داشتند.

نويسده كتاب حاضر بعد از ذكر كليات در فصل نخست، در فصل دوم مروري كوتاهي بر خاندان قاجار و مسايل اجتماعي و سياسي آن دوره مي‌اندازد و در فصل سوم، به بررسي «تشيع و سياست» پرداخته، در فصل چهارم، علماي دوره اول قاجار بررسي را بررسي مي‌كند. بررسي علماي دوره دوم قاجار عنوان فصل پنجم است و در فصل آخر هم كه مهم‌ترين فصل اين اثر است، بررسي علماي دوره سوم قاجار يا «رهبران ديني مشروطه» محور اصلي است.

چاپ نخست کتاب «نقش سياسي علماي شيعه در عصر قاجار» با شمارگان 1000 نسخه، 344 صفحه و به بهاي 65000 ريال راهي بازار نشر شد.

منبع:ایبنا