سيديحيی يثربی: رشد عرفان‌های نوظهور نتيجه فضاسازی هنرمندان، شاعران و سخنوران ماست!

استاد بازنشسته دانشگاه علامه طباطبايی، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، با تأكيد بر اين كه نبايد بدون مقدمه عرفان را به دو نوع عرفان خوب و بد تقسيم كرد، اظهار كرد: عرفان چيزی متفاوت با دين است و نمی‌توان نوعی و شكلی از عرفان را ارائه كرد و گفت كه اين عرفان عين دين اسلام است و بر همين اساس و ابتدا به ساكن عرفان اسلامی را از انواع ديگر عرفان جدا كرد.

نويسنده كتاب «عرفان نظری» با اشاره به بخشی از كلام الهی كه می‌فرمايد: «وَ رَهْبَانِیَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَیْهِمْ؛ و ترك دنيایى كه از پيش خود درآوردند ما آن را بر ايشان مقرر نكرديم» (حديد/ 27)، گفت: اگر ما از كسانی كه از عرفان سخن می‌گويند، بپرسيم كه منظور شما از عرفان اسلامی چيست؟، عموماً به عرفان ابن ‌عربی اشاره خواهند كرد، در حالی كه خود ابن ‌عربی در «فصوص‌الحكم» آيه مذكور را شاهدی مبنی بر بشری بودن عرفان می‌آورد؛ همچنان كه عبدالرزاق كاشانی نيز در «شرح منازل‌السائرين» در بحث از منزل رعايت، همين نكته را تأييد می‌كند كه عرفان، وحی آسمانی نيست.

نويسنده كتاب «عرفان عملی در اسلام» با بيان اين كه عرفان نيازمند رياضت است، خاطرنشان كرد: از كسانی كه مدعی پيروی عرفان درست و صادقند آنانی كه اهل رياضت نيستند، حقه‌بازند و به ‌طور كلی دروغ می‌گويند و به نام عرفان به كسب و كار مشغولند و به دنبال پول و شهرت هستند.

يثربی در خصوص رياضت، توضيح داد: اين رياضت چيزی نيست كه خدا گفته باشد، اما در همين مكتبی كه بشر ساخته است، اين قاعده حاكم است كه اگر كسی رياضت نكشد، به جايی نمی‌رسد. بنابراين بشری بودن عرفان به معنای بی‌ارزش بودن آن نيست، بلكه به اين معناست كه ارزش آن را به راحتی نمی‌توان تعيين كرد و گفت كه واقعاً تا چه حد و به چه شكل درست و ارزشمند است. در واقع نمی‌توان گفت كه عرفان امری بدون مبنا و بدون ريشه است، اما می‌توان گفت كه با وحی متفاوت است؛ چرا كه خود عرفای اسلام نيز آن را وحی نمی‌دانند.

نويسنده كتاب «فلسفه عرفان» در خصوص ارزيابی‌اش از جريان‌های جديد، بيان كرد: جريان‌های جديد اجتناب‌ناپذيرند، چرا كه ما خود زمينه را برای اين رفتارها و گرايش‌ها فراهم كرده‌ايم، بنابراين به ‌جای درگير شدن با اين جريان‌ها بايد ببينيم كه خود ما چه زمينه‌ای را برای آن‌ها فراهم كرده‌ايم كه اكنون شاهد رشد و گسترش آن‌ها هستيم.

وی نفی مدعيات جريان‌های جديد را راهكار نادرستی برای نقد آن‌ها دانست و خاطرنشان كرد: همه شاخه‌های عرفانی مدعی‌اند كه ما به چيزی می‌رسيم و به يك معنا اساساً عرفان جای ادعاست و در اين خصوص تفاوتی ميان مكاتب عرفانی جديد و قديمی وجود ندارد. بنابراين در شرايطی كه نمی‌توان جلوی ادعای افراد را گرفت، برای مقابله با نفوذ جريان‌های جديد، بايد راهكاری برای جلوگيری از گسترش زمينه اين ادعاها و نفوذ آن‌ها در جوانان انديشيد.

اين استاد بازنشسته دانشگاه علامه طباطبايی با اشاره به اين كه هر روز ممكن است چيز جديدی در جامعه مطرح شود، عنوان كرد: آن چه ما بايد انجام دهيم، اين است كه بايد كاری كنيم و جامعه را به‌ گونه‌ای بار بياوريم كه اين گونه افكار و عقايد را به طور طبيعی از خود دفع كند. اين درحالی است كه ما عرفان‌گرايی را تبليغ كرده‌ايم و به همين دليل فضايی در جامعه پديد آمده و افرادی نيز موقعيت را مناسب و جامعه را برای پذيرش اين گونه مطالب آماده ديده‌اند و در حالی كه هيچ ريشه‌ای در اين زمينه ندارند، به طمع افتاده‌اند كه مريدانی اطراف خود جمع كنند و از همين رو مكاتبی اختراع كرده‌اند كه كارشان نيز گرفته است.

يثربی ادامه داد: اين عرفان‌ها در شرايطی در جامعه ما پديد آمده‌اند كه ما فضا را برای آن‌ها فراهم كرده‌ايم، هنرمندان و شاعران ما شعر عرفانی خوانده‌اند و سخنوران ما همه از عرفان سخن می‌گويند و الان هم سالانه 50 تا 60 جا از تهران و شهرستان‌ها خود مرا برای سخنرانی درباره عرفان و مولوی و ابن‌ عربی و سهروردی و موضوعاتی از اين دست دعوت می‌كنند، در حالی كه حداقل در اين 15 سال اخير حتی يك مورد نيز وجود نداشته است كه دعوتی برای سخنرانی در مورد شخصيت پيامبر اكرم(ص) داشته باشم يا بگويند بيا اگر چيزی درباره شخصيت مولا علی(ع) داری، بگو.

وی اضافه كرد: بنابراين بايد به جامعه حق بدهيم و بدانيم كه خود ما گناهكاريم. ما مسئوليم كه چنين زمينه‌ای را برای رشد عرفان ايجاد كرده‌ايم. وقتی چنين فضاهايی گسترش می‌يابد، حق و ناحق با هم رشد می‌كنند و آنگاه است كه تازه ما به يادمان می‌افتد كه بايد از بعضی چيزها تا حدی جلوگيری كنيم.

منبع:ایکنا

بازتاب در الاثر