حضرت آیت الله جوادی آملی: مبتلا به يک گوشه از گوشههاي جاهليت هستيم در غرب
متن پیام تصویری حضرت آیت الله جوادی آملی به بیست و هفتمین همایش کتاب سال حوزه که امروز در مدرسه علمیه امام کاظم (ع) به نمایش درآمد، به شرح زیر است:
أعوذ بالله من الشيطان الرجيم
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي جميع الأنبياء و المرسلين و الأئمة الهداة المهديين و فاطمة الزهراء سلام الله عليها و عليهم أجمعين بهم نتولّي و من أعدائهم نتبرّء إلي الله
مقدم شما علما دانشوران و محققان علمي را گرامي ميداريم و از همگان به ويژه مؤلفان گرانقدر علوم الهي حقشناسي ميکنيم و از ذات اقدس اله مسئلت ميکنيم همه حوزههاي علمي اعم از حوزههاي علوم فقهي و غير فقهي، حوزوي و دانشگاهی، هر کس قدمي برداشت و از اصحاب قلم شد که ذات اقدس اله به قلم سوگند ياد کرد، اميدوارم هم موفق باشند و هم مورد عنايت پروردگار باشند و هم نظام علمي کشورها ترقي کند!
ذات اقدس نه تنها علم را بر ما واجب کرد، علوم فراواني را براي ما مقرر کرد (يک)، به ابزار علمي سوگند ياد کرد؛ به قلم قسم ياد کرد به مرکّب قسم ياد کرد و به خود کتاب و علم که روشن است. اگر به مرکّب قسم ياد ميکند: «ن» و اگر به قلم قسم ياد ميکند: «و القلم» و اگر به نوشتهها و علوم سوگند ياد ميکند: «و ما يسطرون»؛ يعنی مسطور و علم نوشته شده مورد قسم خداست، قلم که نويساست مورد قسم خداست و مرکّب که ابزار نويسندگي است مورد سوگند الهي است، نشان ميدهد که ذات اقدس اله به علم اهميت فراواني ميدهد.
در دستگاه علوم، رشتههای متنوع و پايههاي گوناگوني هست. گاهي ذات اقدس اله زبان را ياد ميدهد که انسان با زبان، معارف خود را منتقل کند و گاهي با ابزار و وسايل ويژه، بشر را کمک ميکند تا چگونه فهميدن چگونه فکر کردن چگونه سخن گفتن و چگونه تبادل فکري کردن را ياد بگيرد.
انسان بخواهد مطلبي را بفهمد، بدون ترازو نميفهمد و گاهي با همان حدس و خيال و گمان و وهم داوري ميکند، لذا براي اينکه دقيق بشود بايد ترازو باشد. ترازوي علوم چه در حوزهها و چه در دانشگاهها منطق است؛ منطق غني و قوي، راه تصور را راه تصديق را راه گفتگو را نشان ميدهد، چه اينکه چالههاي مغالطات را هم نشان ميدهد که انسان نه خودش به غلط بيفتد و نه ديگري را در چاه غلط بيندازد. فن مغالطه از فنهاي ضروري منطق است که انسان هم خودش مبتلا نشود و هم ديگري را مبتلا نکند.
براي هر علمي، ابزاري هست. مهمترين ابزار علوم حوزوي، اصول است. اصول هر چه غنيتر و قويتر بشود نه بي راهه برود و نه راه عدهاي را ببندد و خود سرگرم شبههافکني بشود، بلکه سرگرم شناخت صراط مستقيم استنباط (يک)، تقويت اين استنباط (دو) و اينکه مبادا در اين طريق مستقيم، اعوجاجي پيدا بشود، باشد (سه)، اينها خيلي اثر دارد.
خدا امام و همه دستاندرکاران نظام را تأييد کند که بعد از انقلاب _به لطف الهي_ حوزهها و دانشگاهها را ترويج کردند و اين بزرگان هم کتابهاي فراواني نوشتند. ما از همه اينها حقشناسي ميکنيم و از ذات اقدس اله مسئلت ميکنيم همه محققان و علما و دانشوران و انديشوران ما را مورد عنايت ويژه خود قرار بدهد! وقتي خدا به مرکّب اينها وقتي خدا به قلم اينها وقتي خدا به کتاب اينها سوگند ياد ميکند، کمترين وظيفه ما اين است که از اين بزرگان حقشناسي کنيم از مؤلفان از مصنفان از مدرّسان حقشناسي کنيم. برخي از بزرگان درباره قواعد فقهي نوشتند بعضيها درباره قواعد اصولي نوشتند بعضيها در فهرست کردن کتب اربعه کتاب نوشتند و بعضي هم درباره خود علوم کتاب نوشتند.
بنابراين ما موظفيم يک بازشناسي هم بکنيم هم درباره زبان ما و هم ابزار فهم ما. ابزار فهم ما منطق است که _متأسفانه_ در حوزهها همچنان رواجي ندارد. منطق ميگويد ما نو داريم و کهنه. يک متفکر فقهي و اصولي و کلامي و فلسفي و عرفاني بايد تشخيص بدهد که چه نو است و چه کهنه شده است، چه دورهاش گذشت و چه دورهاش باقي است. منطق بحثهاي فراواني دارد اما آن بخشي که مربوط به اين بحث کنوني است اين است که ميگويد قضيه سه قسم است: طبيعيه داريم خارجيه داريم و حقيقيه، آن گاه فرقهاي اينها را ذکر ميکند و قضيه خارجيه را در معرض تغيير و تحول ميداند و قضيه حقيقيه را که به متن ذات برميگردد ثابت ميداند.
اينکه منطق ميگويد ما يک قضيه طبيعيه داريم يک قضيه خارجيه داريم يک قضيه حقيقيه داريم و شئون اينها شرايط اينها ابزار اينها مدارک اينها منابع اينها را ذکر ميکند، يک محقق حوزوي حتماً بايد اينها را بداند تا وقتي وارد علوم الهي شد وارد فقه شد وارد اصول شد با منابع تماس گرفت، خوب تحقيق کند که آيا اين قضيهاي که از قرآن يا روايت استفاده ميشود، قضيه طبيعيه است يا قضيه خارجيه است يا قضيه حقيقيه، چه عوض ميشود چه عوض نميشود و نحوه عوض شدنش چيست.
اصل اين امور همان طوري است که در منطق آمده است که بعضيها ثابتاند و لايتغيرند، بعضي نيمه تغيير دارند و بعضي تغيير تام دارند. اينها باعث ميشود که اديان متعددي ميآيد. شما ببينيد وقتي يهوديت آمد مسيحيت آمد بعد اسلام آمد، اينها يک سلسله امور ثابت دارند که اينها قضاياي حقيقهاند و يک سلسله امور متغير دارند که در آن عصر و مصر آن طور بود، در عصر و مصر متوسط طور ديگر شد و در عصر و مصر کنوني طور ديگر شد. اين قضاياي خارجيه در عصر مسيحيت يک نحو بود در عصر يهوديت نحو ديگری بود و در عصر اسلام طور ديگري است؛ اما قضاياي حقيقيه در همه اعصار يکي است. چه چيزي قضيه حقيقيه است چه چيزي قضيه خارجيه است و چه چيزي قضيه طبيعيه، اين را منطق غني و قوي ميگويد؛ نه منطق حاشيه ملاعبدالله که با سيوطي ميخوانند نه منطق شمسيه که با مغني و جامي ميخوانند، بلکه منطقهاي قوي و غني که در سطح منطقي است که نوشته بوعلي و امثال بوعلي است. اينها مشخص ميکنند که قضاياي جهان يکسان نيست؛ قضاياي طبيعيه حساب خاص دارند قضاياي خارجيه حساب خاص دارند و قضاياي حقيقيه حساب مخصوص دارند.
در بعضي از روايات به اين نکات اشاره شده است. در بعضي از روايات ميفرمايد آنها که بدوي هستند چادرنشيناند حکمشان اين است، آنها که قروي هستند _قروي با قاف_ قريهنشيناند حکمشان اين است و آنها که مدني هستند حکمشان اين است. اگر قضايايي داريم درباره اينکه مثلاً ديه بر عاقله است درباره «من يتقرب بالأب»، آيا اين در جميع اعصار و امصار است يا در نظام قبيلگي است؟ مرحوم ابن ادريس ميگويد اصلاً در زمان نظام قبيلگي، آن قبيلهها عازم بودند که عقال کنند اين حادثه را _نه عقل کنند؛ از سنخ تعقل نيست از سنخ عقلورزي نيست از سنخ عقال است_ آنها ميخواستند عقال کنند يعني جلوي اين خطر را بگيرند؛ عقال يعنی منع.
آيا واقعاً اين ديه براي همه متقربان بالأب است؟ اگر جنايت عمدي بود که قصاص است، اگر شبه عمد بود که ديه را خود شخص بايد بدهد و اگر خطاي محض بود ديه بر عاقله است. آيا در تمام ادوار و سنين در هر عصر و مصري، ديه بر عاقله است يا در نظام قبيلگي ديه بر عاقله است؟ اين قضيه، قضيه خارجيه است يا قضيه حقيقيه؟ يک وقت بود که داد و ستد با طلا و نقره بود آنجا ربا همراهش بود، يک وقت داد و ستد با اسکناس است ربا همراهش نيست. داد و ستد طلا و نقره با داد و ستد اسکناس خيلي فرق ميکند.
حوزه بايد يک منطق قوي و غني بخواند تا سؤال توليد بکند. وقتي سؤال توليد کرد و وارد اصول شد، بررسي ميکند _چون دالان ورودي فقه، اصول است_ که کدام قضيه حقيقيه است کدام قضيه خارجيه و معيار چيست. وقتي از اين دالان ورودي فتوا گرفت و وارد مسئله فقه شد، آن وقت ميفهمد که چه تغييرپذير است و چه تغييرپذير نيست؛ مثلاً آيا اين قضيه که ديه بر عاقله است، تغييرپذير است يا تغييرپذير نيست و امثال ذلک.
بنابراين هيچ چارهاي نيست جز گشودن درهاي منطق غنی و قوي که منطق، راه استدلال است و از آنجا به درگاه غني و قوي اصول که راه استنباط است و از آنجا راه به فقه پيدا کند که محور اصلي استنباط است. آيا هيچ تغيير و تحولي در اين قرون پيدا نشده يا تحولهايي پيدا شده و وقتی تحول خيلي زياد بود، باعث پيدايش دين جديد شد مسيحيت آمد يهوديت آمد اسلام آمد؟ اينها آمدند براي تغيير قضاياي خارجيه نه براي قضاياي حقيقيه. اگر «إن الدين عند الله الاسلام» است و جزء قضاياي حقيقيه است، چه در مسيحيت چه در يهوديت چه در اسلام يکسان است؛ منتها بعضي ضعيف بعضي غني و بعضي قوي ولي در همين راستاست. آن کاملترش را اسلام آورده است ولي اصلش در همين مسير است.
اگر يک سلسله امور جزء قضاياي خارجيه بود، عوض ميشود. در روايت آمده که بدو (يک) و قروي _قروي با قاف يعني قريهنشين_ (دو) اينها حکمشان چيز ديگري است و مدني حسابش چيز ديگري است.
اگر اين تفاوتها و فرقها هست، منطق، معيار تفاوت اين سه قضيه را ميگويد (يک)، اصول تشخيص ميدهد (دو) و فقيه مدد ميگيرد و مايه ميگيرد (سه) که چه ثابت است و چه ثابت نيست. اينها باعث تکامل علم است و اينها وظيفه ماست در اثر تغير زمان و زمين و اين تغير به ما دستور ميدهد که اينچنين بينديشيم و اينچنين فکر بکنيم. گاهي تغير خيلي زياد است، دين جديد ميآيد و گاهي تغير به وسيله خود علما کشف ميشود جا به جا ميشود و مطلب تازهاي ظهور ميکند. آن قواعد فقهيهاي که بعضي از بزرگان ما الآن نوشتهاند با قواعد فقهيهاي که قبلاً بود فرق دارد، مسائل اصولي هم همين طور، مسائل مستحدثه هم همين طور.
حوزه _به لطف الهي_ کار خود را با توفيق فراوانی پربار کرد. اين کتابهاي پربرکت عميق علمي که نوشته شده نشانه موفقيت حوزه است که اميدورايم دانشگاه هم همچنين باشد، چه اينکه البته دانشگاه هم اين طور است. دستگاههاي ابتکاري کشور ما هم بايد اينچنين باشند که هستند تا نظام امامت و امت، حرف اساسي را بزند.
مستحضريد که نظام امامت و امت تنها براي تعليم نيست؛ علم را حوزهها و دانشگاهها دارند. علم براي جهلزدايي است که از حوزه و دانشگاه برميآيد، حسينيهها و مساجد و مراکز تبليغي براي جهالتزدايي است؛ اما آنچه که نظام امامت و امت عهدهدار است و وظيفه آن است، در عين حال که رهبري ميکند جهلزدايي حوزهها و دانشگاهها را و مساجد و مراکز و حسينيهها و هيئات مذهبي را که جهالتزدايي ميکنند رهبري ميکند، در عين حال که علم را در عين حال که عقل را در عين حال که جهلزدايي را در عين حال که جهالتزدايي را رهبري ميکند، وظيفه اصلي نظام امامت و امت، جاهليتزدايي است.
ما الآن مبتلا به يک گوشه از گوشههاي جاهليت هستيم در غرب. اينکه مسئله غزه و امثال غزه را به بار ميآورند، اينها با علم حل نميشود با جهالتزدايي حل نميشود، اينها با جاهليتزدايي حل ميشود.
اينکه به ما اصرار کردند اگر امام زمانت را نشناسي بعد بميري، مرگت مرگ جاهليت است اين است. فرمود مرگ جاهليت نه مرگ جهالت نه مرگ جاهل؛ جاهل يک نحو ميميرد جهالتزده نحو ديگري ميميرد و جاهليتزده طور ديگري ميميرد. نظام امامت و امت، پايه اصلي اش و مدال اصلي اش و ره آورد اصلي اش جاهليتزدايي است که بايد مسئولان نظام را تقويت کرد و دعا کرد و جامعه اسلامي را تقويت کرد و دعا کرد و با تضرع و زاري از ذات اقدس اله مسئلت کرد که همان طوري که جهلزدايي را و جهالتزدايي را به ما مرحمت کردي، جاهليتزدايي را هم به ما مرحمت بکن.
سهم منطق در اين بخشها خيلي غني و قوي است که ما بدانيم چه جزء قضيه خارجيه است و عوض شدني است و چه جزء قضيه حقيقيه است و عوض شدني نيست.
اينکه در تعبيرات روايي آمده است که علماي اين امت به منزله برخی از انبياي گذشتهاند يعني اينها ميتوانند تشخيص بدهند که چه جزء قضيه خارجيه است چه جزء قضيه حقيقيه است، همه اينها را عرضه کنند بر منابع ديني، اجتهاد کنند در منابع ديني و مباحثه کنند در متون ديني، آنگاه فتوا بدهند که چه تغيير پيدا کرده است و چه چيزي تغيير پيدا نکرده است.
از همه بزرگان که اهل «ن»، اهل قلم و اهل «ما يسطرون»اند هم حقشناسي ميکنيم هم آنها را تکريم ميکنيم هم دعا ميکنيم و هم خضوع ميکنيم در برابر همه اين مؤلفان و محققان و از ذات اقدس اله مسئلت ميکنيم به همه ما توفيقات فراواني بدهد مخصوصاً در اين بخش که خواب و بيداري ما شناختن امام زمان باشد که فرمودند: «من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتة جاهلية».
ما جاهل شدن را بايد برطرف کنيم جهالت داشتن را بايد برطرف کنيم، اينها وظيفه است؛ اما اصل الأصول، جاهليتزدايي است که مبادا _خداي ناکرده_ جاهليت در بخش ملي، جاهليت در بخش محلي و جاهليت در بخش ملل راه پيدا کند.
اميدواريم ذات اقدس اله نظام اسلامی را تا ظهور صاحب اصلياش حفظ بکند! مسئولين نظام را اين ملت بزرگ و بزرگوار را تا ظهور صاحب اصلياش حفظ بکند! خطر بيگانگان مخصوصاً آمريکا و اسرائيل را به خود آنها برگرداند و جوامع اسلامي را به برکت شما علماي بزرگ و بزرگوار به آن امنيت و امانت و نظام امامت و امت برساند تا همه ما در پيشگاه ذات مقدس ولي عصر(ارواحنا فداه) روسفيد باشيم!
از همه بزرگواران مخصوصاً اصحاب «ن» اصحاب قلم و اصحاب بيان، حقشناسي ميکنيم!
«غفر الله لنا و لکم و السلام عليکم و رحمة الله و برکاته»
مدیر حوزه های علمیه: کتاب سال حوزه باید در مسیر راهبری علم و تولید فکر اثرگذار باشد
آیتالله علیرضا اعرافی، هم در این همایش با اشاره به بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد»، محور پنجم این سند را «نوآوریهای تمدنی در چارچوب پیام جهانی اسلام» عنوان کرد و گفت: در این سند مهم و کلیدی، رهبر معظم انقلاب این محور را برجستهترین انتظار از حوزه علمیه دانستهاند.
وی با اشاره به سخنان تاریخی بنیانگذار انقلاب اسلامی پس از حمله دژخیمان پهلوی به مدرسه فیضیه در سال ۱۳۴۲، تأکید کرد: آن روزها سخن از استقرار تمدن اسلامی شاید برای برخی بلندپروازانه جلوه مینمود، اما گذر زمان نشان داد که ایمان و استقامت، موانع را از میان برمیدارد و سنت الهی بر کید دشمنان غلبه دارد.
وی افزود: استقرار تمدن نوین اسلامی، برترین هدف دنیایی انقلاب اسلامی است و حوزه علمیه در این مسیر وظیفهای خطیر دارد؛ نخست باید شاکله این تمدن را طراحی کند و سپس به تبیین، ترویج و فرهنگسازی آن بپردازد. این رسالت، از مصادیق برجسته «بلاغ مبین» است.
آیتالله اعرافی تصریح کرد: فلسفه اسلامی باید برای مسائل اساسی خود امتداد اجتماعی ترسیم کند و فقه نیز با گسترش میدان دید و نوآوری در استنباط مسائل نوپدید، احکام و چارچوبهای تمدنی را مشخص سازد.
مدیر حوزههای علمیه به تبیین جایگاه علمی و انقلابی آیتالله سید محمدباقر صدر پرداخت و او را از معماران بزرگ اندیشه اسلامی در عصر معاصر معرفی کرد.
وی با اشاره به اینکه شهید صدر در ۴۷ یا ۴۸ سالگی به شهادت رسید، گفت: نبوغ و عظمت علمی ایشان بهگونهای است که امروز در دروس فقه، اصول، کلام و تفسیر، آرای نوآورانه او حضوری جدی دارد.
وی با اشاره به آثار ماندگار شهید صدر از جمله «فلسفتنا» و «اقتصادنا» تصریح کرد: این آثار در دورانی که اندیشههای لیبرالیستی و سوسیالیستی بر فضای علمی جهان اسلام سایه افکنده بود، معادلات فکری را تغییر داد و اقتدار معرفتی جدیدی به جریان اسلامی بخشید.
وی تأکید کرد: شهید صدر اندیشههای رقیب را بهصورت عمیق و ریشهای میشناخت، آنها را منصفانه و دقیق تبیین میکرد و سپس با نقدی استوار و نظاممند به پاسخگویی میپرداخت. ایشان صرفاً در مقام دفاع نبود، بلکه با ارائه نظریههای بدیل و نظاممند اسلامی، موضعی تهاجمی و فعال در برابر گفتمانهای رقیب اتخاذ کرد.
عضو فقهای شورای نگهبان، آشنایی با گفتمانهای دانشگاهی و بینالمللی، قدرت اجتهادی عمیق، قلم و بیان اثرگذار، و ارائه روشهای نو در فلسفه، اقتصاد، منطق استقرا و تفسیر قرآن را از ویژگیهای ممتاز شهید صدر برشمرد و افزود: ایشان میتوانست از گفتمان انقلاب اسلامی فاصله بگیرد، اما همه وجود و آینده خود را در مسیر حمایت از امام و انقلاب اسلامی فدا کرد.
آیتالله اعرافی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم در یکصد سال اخیر، چهرههای اثرگذار اندیشه اسلامی را برشماریم، پس از امام راحل و علامه طباطبایی، شهید صدر همچون خورشیدی فروزان میدرخشد.
در این مراسم همچنین از مقام علمی آیتالله فیاضی تجلیل شد. آیتالله اعرافی با اشاره به بیش از نیمقرن تلاش علمی این استاد برجسته، وی را از چهرههای اثرگذار حوزههای علمیه دانست.
مدیر حوزههای علمیه درباره جشنواره کتاب سال حوزه نیز گفت: کتاب سال حوزه آینه تحقیقات حوزوی است، هرچند هنوز بازتابدهنده همه ظرفیتهای پژوهشی حوزه نیست. باید از حالت انفعال در ارائه دستاوردهای علمی خارج شویم و این رویداد را به ابزاری راهبردی برای هدایت آینده پژوهشهای حوزوی تبدیل کنیم.
وی افزود: کتاب سال حوزه باید به مرجعی ملی و بینالمللی در حوزه اندیشه دینی تبدیل شود و در مسیر راهبری علم و تولید فکر اثرگذار باشد.
آیتالله اعرافی همچنین به برخی اقدامات جدید در حوزههای علمیه اشاره کرد که از جمله آنها میتوان به توسعه فقه معاصر، آغاز ستادهای راهبری علم در عرصههایی همچون فقه نظامات و اندیشه حکمی، راهاندازی دروس تحقیقی عالی در شش حوزه دانشی، تعمیق مرحله دوم درس خارج، رسمیتبخشی به متون و دروس ریشهدار سنتی، انتشار مجموعهای چندجلدی درباره عملکرد یکصدساله حوزه، گسترش رشتهها و دروس خارج در استانها، طراحی سامانه محققان، رتبهبندی و هدفمندسازی پژوهش و توجه ویژه به تحولات هوش مصنوعی و نسبت آن با علوم اسلامی اشاره کرد.
مدیر حوزههای علمیه در پایان با تأکید بر نقش اساتید و طلاب جوان در آیندهسازی حوزه تصریح کرد: حجم تحولات علمی و پرسشهای نوپدید در عرصه ملی و بینالمللی بسیار گسترده است و همت مضاعف نسل جوان حوزه را میطلبد تا بتوانیم در کارزارهای فکری و تمدنی حضوری فعال و اثرگذار داشته باشیم.
رئیس جامعه مدرسین: کتاب سال حوزه باید پاسخگوی مسائل واقعی جامعه باشد
آیتالله سید هاشم حسینی بوشهری پیش از ظهر امروز در بیست و هفتمین همایش «کتاب سال حوزه» که در مدرسه علمیه امام موسی کاظم (ع) برگزار شد، بر اهمیت استمرار فعالیتهای علمی حوزه و جایگاه مهم کتاب به عنوان ابزار مقابله با جهل و ارتقای فرهنگ جامعه تأکید کرد.
وی همچنین ضمن تجلیل از حماسهسازی ملت ایران در راهپیمایی ۲۲ بهمن امسال گفت: امیدواریم ملت وفادار ایران بتواند راه نرفته را با شتاب بیشتری ادامه دهد و مسیر منتهی به ظهور حضرت ولیعصر(عج) را استوارانه پیگیری کند.
وی از تلاشهای دستاندرکاران «کتاب سال حوزه» و «نهمین جشنواره مقالات حوزه» تقدیر کرد و گفت: این حرکت علمی ارزشمند امروز به بیستوهفتمین دوره خود رسیده و علاوه بر آن، نهمین همایش جشنواره مقالات نیز برگزار میشود که نویدبخش آیندهای روشن برای حوزه و حوزویان است.
وی از مدیر حوزههای علمیه آیتالله علیرضا اعرافی، معاون پژوهش ایشان، حجتالاسلام والمسلمین عباسی، و نیز دبیر علمی کتاب سال، حجتالاسلام والمسلمین ایزدهی، به خاطر تلاشهای مستمرشان تقدیر کرد.
وی همچنین با نقل سخن امیرالمؤمنین (ع) درباره اهمیت کتاب و علم، بیان داشت: علم و دانش مانند شکار است؛ اگر آن را به رشته تحریر در نیاوریم، فرار خواهد کرد. امروز هر دانشی که دارید، در عرصههای مختلف علمی به رشته تحریر درآورید تا برای آیندگان ماندگار شود.
وی افزود: مطالعه کتاب، آرامشبخش است و هر کس با کتاب آرامش پیدا کند، هیچ آرامشی را از دست نداده است. این رسالت بزرگی است که انبیا و اولیای الهی همواره برای تقویت بنیه فرهنگی و فکری جامعه دنبال کردهاند.
رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در ادامه به بزرگداشت شخصیتهای علمی حوزه از جمله مرحوم آیتالله العظمی سید محمدباقر صدر و حضرت آیتالله فیاضی پرداخت و گفت: این دو بزرگوار، ستارگان درخشان حوزههای علمیه ما هستند؛ یکی نجف را نورانی کرد و دیگری حوزه علمیه قم را با علم و تواضع خود ممتاز ساخت. انتخاب این شخصیتها برای همایش، اقدامی ارزشمند است.
وی بر ضرورت حمایت از ناشران و مولفان حوزه تأکید کرد و نسبت به مشکلات چاپ کتاب در داخل کشور هشدار داد: مشکلات اقتصادی و محدودیت چاپ باعث میشود برخی مؤلفان کتابهای خود را در خارج از کشور چاپ کنند، که این آثار بعدها به نام کشور دیگر ثبت میشود. لازم است مسئولان فرهنگی تدابیر لازم برای تسهیل چاپ و انتشار آثار حوزه اتخاذ کنند.
حسینی بوشهری، هدف اصلی برگزاری همایش کتاب سال حوزه را فراتر از جایزه دادن به آثار علمی برشمرد و افزود: کتاب و مقاله باید بتوانند مسائل واقعی جامعه و نظام اسلامی را حل کنند. حوزه ما امروز مسئولیت سنگینتری دارد و باید با تولید آثار علمی، مسائل فقهی، اقتصادی، بانکی و اجتماعی کشور را پاسخ دهد.
وی با اشاره به تجربه تاریخی استعمارگران در استفاده از چاپخانهها برای ترویج افکارشان خاطرنشان کرد: حوزه باید در این عصر، با روشهای روزآمد و کارآمد، نقشآفرینی علمی و فرهنگی خود را در برابر شبهات و تهاجمات دشمنان تقویت کند.
وی به نویسندگان و پژوهشگران حوزه توصیه کرد: پیش از نوشتن کتاب، مسئلهای را که قصد پاسخ به آن را دارید شناسایی کنید. بررسی کنید مسئلهای اساسی و بنیادین است یا زودگذر، و سپس با روش علمی مناسب، پاسخ کاربردی ارائه دهید.
وی افزود: کتاب سال حوزه باید سنگر پاسداری از ارزشها و پاسخگو به نیازهای نظام، جامعه و حوزه باشد و با تولید محتوای مسئلهمحور، نقش مؤثر در ارتقای سطح فرهنگی و علمی کشور ایفا کند.
حسینی بوشهری در پایان گفت: خداوند متعال، حوزههای علمیه و مؤلفان و اندیشمندان حوزوی را در مسیر ترویج علم و فرهنگ استوار بدارد تا این عزیزان به حول و قوه الهی، زمینهساز ظهور منجی عالم بشریت حضرت بقیه الله الاعظم(عج) باشند.
دبیر علمی همایش: رشد ۱۴ درصدی کل آثار ارسالی به همایش و افزایش ۱۰ درصدی آثار بین الملل
حجت الاسلام والمسلمین سید سجاد ایزدهی نیز در سخنانی، با استناد به آیات و روایات درباره منزلت علم و قلم، تأکید کرد: علم، سلطان است؛ هر که آن را بیابد پیروز میدان خواهد بود و هر که از آن بیبهره باشد، مغلوب میشود.
وی ادامه داد: حوزههای علمیه با تکیه بر میراث هزارساله استدلال، اخلاقمداری، مسئولیتپذیری و آزادگی علمی، همچنان پیشتاز تولید علم ناب دینی هستند.
دبیر جشنواره کتاب سال حوزه با بیان اینکه در دوره بیستوهفتم، یکهزار و ۸۶۵ اثر پژوهشی شامل کتاب، پایاننامه سطح چهار و دکتری و مقاله به دبیرخانه ارسال شده است، اظهار داشت: این میزان نشاندهنده رشد ۱۴ درصدی نسبت به دوره گذشته است؛ رشدی که بیانگر نشاط علمی و دغدغهمندی حوزویان در پاسخ به نیازهای فکری جامعه اسلامی است.
وی تصریح کرد: در بخش کتاب و پایاننامه، یکهزار و ۶۶۳ اثر دریافت شد که پس از بررسی اولیه، یکهزار و ۲۸۵ اثر واجد شرایط رقابت شناخته شدند. از این میان، ۱۶۹ اثر به مرحله دوم داوری راه یافتند و در نهایت چهار اثر به عنوان برگزیده، ۱۸ اثر شایسته تقدیر و ۱۷ اثر شایسته تحسین معرفی شدند.
وی با اشاره به بیشترین آثار رسیده در گروههای علمی گفت: گروه فقه و حقوق با ۱۸۸ اثر، روانشناسی و علوم تربیتی با ۱۳۲ اثر، کلام و ادیان با ۱۱۲ اثر و علوم اجتماعی با ۸۷ اثر، بیشترین تعداد آثار را به خود اختصاص دادند.
دبیر جشنواره افزود: آثار راهیافته به مرحله دوم داوری شامل ۱۳۴ اثر علمیپژوهشی، ۶ اثر علمیترویجی و ۲۹ اثر در سایر قالبها بود که در نهایت آثار علمیپژوهشی دو رتبه برگزیده، ۱۵ رتبه شایسته تقدیر و ۱۳ رتبه شایسته تحسین را کسب کردند.
ایزدهی با اشاره به رشد ۱۰ درصدی آثار بخش بینالملل نسبت به سال گذشته گفت: نویسندگان غیرایرانی از هفت کشور عراق، افغانستان، پاکستان، لبنان، بحرین، تاجیکستان، ترکیه و هند در مجموع ۱۶۳ اثر به دبیرخانه ارسال کردند که از میان آنها، سه اثر شایسته تقدیر و دو اثر شایسته تحسین شناخته شد.
وی تأکید کرد: حضور بینالمللی جشنواره، نه جنبه تشریفاتی، بلکه در راستای رسالت تمدنی حوزههای علمیه و معرفی دستاوردهای علمی تشیع به زبانهای زنده دنیا ارزیابی میشود و میتواند زمینهساز شبکهسازی علمی در جهان اسلام باشد.
دبیر بیستوهفتمین جشنواره کتاب سال حوزه اظهار داشت: از میان ۴۳۴ پایاننامه سطح چهار و دکتری دفاعشده در سال ۱۴۰۳، پنج پایاننامه شایسته تقدیر و دو پایاننامه شایسته تحسین معرفی شدند.
وی درخصوص نهمین جشنواره مقالات علمی حوزه نیز گفت: ۲۳۵ مقاله از ۷۹ نشریه علمی به دبیرخانه ارسال شد که پس از ۱۳۵۵ ارزیابی اجمالی، ۴۳ مقاله به مرحله داوری تفصیلی راه یافتند و در نهایت سه مقاله به عنوان برتر و چهار مقاله شایسته تقدیر معرفی شدند.
ایزدهی با تأکید بر اینکه جشنواره کتاب سال حوزه صرفاً مراسم تجلیل از آثار منتشرشده نیست، خاطرنشان کرد: این همایش در تراز جریانسازی علمی، جهتدهی به پژوهشهای حوزوی، مسئلهمحوری و پاسخگویی به نیازهای واقعی نظام اسلامی تعریف میشود و افقهای بینالمللی را نیز مدنظر دارد.
رئیس مرکز نور: نسل جدید سامانه هوشمند «گفتوگو با کتاب» رونمایی شد
حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی هم طی سخنانی با تشریح تازهترین دستاوردهای این مرکز، از بهکارگیری برای نخستینبارهوش مصنوعی با جستوجوی عمیق در سامانه هوشمند «گفتوگو با کتاب» خبر داد و اظهارکرد: این سامانه با امکان تحلیل بیش از ۱۳۸ هزار جلد کتاب، پاسخهایی دقیقتر، جامعتر و مستندتر در اختیار پژوهشگران علوم اسلامی قرار میدهد.
وی که در بیستوهفتمین همایش کتاب سال حوزه در مدرسه علمیه امام کاظم(ع) قم سخنرانی می کرد، افزود: این سامانه در واقع نسل جدید موتور هوشمند است و در واقع گامی مهم در تحول پژوهشهای دینی مبتنی بر فناوریهای نوین است.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به بهرهگیری از فناوری «هوش مصنوعی با جستوجوی عمیق» در این سامانه بیان کرد: برای نخستینبار امکان بررسی همزمان متن کامل تمامی کتابهای موجود در کتابخانه دیجیتال نور(نورلایب) ـ شامل بیش از ۱۳۸ هزار جلد کتاب ـ فراهم شده و سامانه با پالایش و ارزیابی چندمرحلهای پاسخها، بهترین و مرتبطترین محتوا را به کاربر ارائه میدهد.
رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی افزود: در سامانه «گفتوگو با کتاب»، کاربر با حجم انبوهی از متون علمی و دینی مواجه است و موتور هوشمند جدید، با تحلیل عمیق، دستهبندی دقیق و ارائه جزئیات بیشتر، امکان پاسخگویی مفصلتر و مستندتر را نسبت به نسلهای پیشین فراهم کرده است.
بهرامی با تأکید بر نیاز روزافزون پژوهشگران به ابزارهای هوشمند، تصریح کرد: این سامانه نهتنها پاسخهای دقیقتری ارائه میدهد، بلکه با نمایش کامل منابع و ارجاعات، زمینه بررسی مستقیم متن اصلی و ادامه پژوهش علمی را برای محققان فراهم میسازد.
وی در پایان، «گفتوگو با کتاب» را نمونهای موفق از پیوند عمیق علوم اسلامی و فناوریهای نوین دانست و تصریح کرد: نسل جدید موتور هوشمند گفتگو، مسیر پژوهشهای قرآنی، حدیثی و فقهی را سریعتر، دقیقتر و نظاممندتر خواهد کرد.
رئیس مرکز نور در ادامه به سرفصلها و قابلیتهای کلیدی سامانه هوشمند «گفتوگو با کتاب» اشاره کرد و گفت: «استناد به بیش از ۱۳۸ هزار جلد کتاب در حوزه علوم اسلامی»، «رابط کاربری چندزبانه (فارسی، عربی و انگلیسی)»، «امکان طرح پرسش به زبانهای مختلف و دریافت پاسخ به زبان دلخواه»، «تحلیل عمیق، دستهبندی جامع و ارائه جزئیات دقیق پیرامون موضوع درخواستی»، «ارائه ارجاعات و منابع با قابلیت اتصال مستقیم به صفحه منبع اصلی»، «نمایش فهرست کامل منابع استفادهشده در پاسخها»، «امکان محدودسازی جستوجو بر اساس کتاب، نویسنده، قرن یا مذهب در متن سؤال» و «حفظ تاریخچه گفتگو و امکان ادامه پرسشها در قالب یک گفتوگوی برخط» از جمله این قابلیت های فاخر و ارزشمند می باشد.
اسامی برگزیدگان بیست و هفتمین همایش کتاب سال حوزه به شرح زیر است:
