نگاشته‌ها از ضرورت‌ها و بایسته‌های نگرش و نگارش استوار رنج می‌برند

پژوهش‌ها از مؤلفه‌ها و لوازم لازم تحقیق و نگاشته‌ها از ضرورت‌ها و بایسته‌های نگرش و نگارش استوار رنج می‌برند.

به گزارش "پایگاه اطلاع رسانی کتاب ناب" به نقل از خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، آیین اختتامیه چهل و سومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، یکشنبه (۱۹ بهمن‌ماه) با حضور مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، آزاده‌نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، محمدعلی مهدوی‌راد، دبیرعلمی، چهل و سومین جایزه کتاب سال و جمعی دیگر از چهره‌ها و فعالان فرهنگی کشور در تالار وحدت برگزار شد.حجت‌الاسلام مهدوی‌راد، دبیرعلمی چهل‌وسومین جایزه کتاب سال درباره فرآیند برگزاری این دوره از جایزه یادداشتی را در اختیار خبرگزاری ایبنا قرار داده است.

آیین‌نامه آخرین دین الهی با فرمان به خواندنی از سر تأمل و تدبر و فهم (= اقرأ) آغاز شد و با تکریم و بزرگداری دانش، قلم و فرهیختگی ادامه یافت. بدین‌سان دانش «دانش، خواندن، اندیشیدن و کتابت» در سایه‌سار آموزه‌های گران‌مایۀ قرآن رقم خورد و در تداوم آن، کتاب در جامعۀ اسلامی رخ نمود و انبوه‌انبوه کتاب در برنمودن ابعاد گسترده تمدن اسلامی سامان یافت.

گفته‌اند و درست گفته‌اند که «خط، نوشتن و کتاب نشانگر فرهیختگی، خرد و فرزانگی جامعه‌ها و عصرها و نسل‌ها بوده است» و هماره محیط‌های انسانی و گران‌مایگی و خردمندی و… آن‌ها با چندی‌وچونی میراث مکتوب و حضور و برآیند اندیشه‌ورزی عالمان، اندیشه‌ورزان و فرهیختگانی ارزیابی می‌شده است که عمر خویش را در زوایای کتابخانه‌ها با پیراسته‌جانی و بدون اندیشیدن به نام و نام می‌گذراندند و داشته‌ها و سرمایه‌ها و حاصل دسترنج خود را مؤمنانه و سخاوتمندانه به عصرها و نسل‌ها در حراست از تمدن اسلامی و ارتقای فرهنگ الهی بشری می‌بخشیدند.

خوشبختانه این کاروان در گسترۀ زمین و درازنای زمان، گرچه با فرازوفرود، همواره در جریان بوده است و اکنون نیز چهل‌وسومین جایزۀ کتاب سال فرصتی برای بازنگری آنچه رخ‌داده است و بررسیدن آنچه به خامه آمده است.

تلاش دانشوران ستودنی است و این بنده هرگز در پی آن نیست که برآیند سختکوشی عالمان و نتایج قبیلۀ علم و عالمان را نستایم و در آن همه به خردی بنگرم؛ چراکه از فرمان خداوند سبحان در آویزۀ گوشم است که فرمود: «وَ لا تَبْخَسُوا النّاسَ أَشْیاءَهُمْ». و این را هم می‌دانم که خداوند سبحان فرمان داده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا». سهل بن سعد ساعدی می‌گوید: «ما جلس رسول اللَّه (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) علی هذا المنبر قط الا تلا هذه الایة: "یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا"».

آیت‌الله جوادی آملی در تفسیر این آیه به نکته‌ای تأمل‌آفرین پرداخته‌اند و آن اینکه چون سخن‌گفتن بارزترین فعل انسان است، خداوند سبحان بدان تأکید کرده‌اند؛ وگرنه پیام آیه این است که در گسترۀ زندگی باید همۀ احوال و کنش‌های شما «سدید» باشد، «سدید» بیندیشید، «سدید» بگویید و انجام دهید.

سیرۀ مستمر رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) آن‌گونه که راویان گزارش کرده‌اند، تنبهی است که در زندگی باید یکسر استوار باشید، استواراندیش، استوارگوی و….

بیفزایم سخن آموزندۀ صادق آل‌محمد (علیهم‌السلام) را که به نقل از رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) فرمود: «سَلُوا اللَّهَ السَّدَادَ وَ سَلُوهُ مَعَ السَّدَادِ سَدَادَ الْعَمَلِ‌» (الحیاة، ج ۱، ص ۴۹۴)؛ یعنی از خداوند درستی و استواری بخواهید و همراه آن استوار و استقامت در عمل و کار داشته باشید.

این همه را آوردم تا بگویم هنوز هم عالمان، محققان، مترجمان و رهروان راه دانش و پژوهش باید این پیام‌های جهت‌دهنده و سپیده‌گشا را چراغ راه خود قرار دهند و از سهل‌انگاری و سست‌انگاری بپرهیزند. بی‌گمان «سداد» و استوارکاری با باری‌به‌هرجهت‌نگری همسو نخواهد بود.

همچنین ابزار پژوهش و زمینه‌های دست‌یابی به سرچشمه و مصادر و منابع و نهایی‌نکردن جست‌وجوها و تن‌زدن از تلاش نهایی و به اصطلاح از «استفراغ الوسع» با «سداد» همسویی و همخوانی ندارد.

سال‌ها پیش (۱۳۹۶) در پیش‌گفتار گزارش سی‌وپنجمین جایزۀ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران نوشته بودم: «برآیند ارزیابی‌های عالمان، فاضلان و داوران ارجمند کتاب سال در گسترۀ میراث مکتوب با درون‌مایه‌ها و محتوای استوار همراه نیست، همچنان سیطرۀ کمیّت بر میدان نگاشته‌ها چیره است. پنهانی‌کردنی نیست و آنچه عیان است، چندان نیازمند بیان نیست. اکنون در مواردی کتاب برگزیده نداریم که بماند، کتاب تقدیری هم نداریم» (گزارش سی‌وپنجمین سال جایزۀ کتاب سال جمهوری اسلامی، ص ۱۲).

متأسفانه باید بگویم آسمان هنوز هم همان رنگ است یا تا حدودی همان رنگ است و با این همه زمینه‌ها در این زمانه، هنوز هم پژوهش‌ها از مؤلفه‌ها و لوازم لازم تحقیق و نگاشته‌ها از ضرورت‌ها و بایسته‌های نگرش و نگارش استوار رنج می‌برند.

گفته‌ایم و گفته‌اند و باز هم می‌گوییم که حوزۀ دانش، پژوهش و نشر کتاب توجهی بلیغ‌تر و سرمایه‌گذاری فراتر از آن چیزی است که هست؛ همچنین رویۀ جاری نیازمند توجه و همراه است. بگذریم....

در این دوره هم همانند دوره‌های پیشین آثار نگاشته‌شده در ابعاد گستردۀ تمدن اسلامی که به سال ۱۴۰۳ نشر یافته بود، به بررسی و ارزیابی و گزینش نهاده شد.

نتیجۀ تلاش‌ها و درنگریستن‌های عالمان و پژوهشیان و داوران ارجمند اینک در پیش‌روی دانشوران و ارجمندان میدان دانش و پژوهش که در آیین‌نامه آمده است و در پیش‌دید همگان است. برخی از عالمان چنان‌که پیش‌تر یادآوری کردیم مواردی از آیین‌نامه را ناکارآمد می‌دانند، دیدگاه‌های تکمیلی یا تصحیحی عزیزان و ناقدان را ارج می‌نهیم و به‌یقین در بهبود فرایند داوری از آن‌ها بهره خواهیم گرفت.

منبع +

نقدی بر انتخاب‌های کتاب سال جمهوری اسلامی ایران.
آیت پیمان:
جایزه‌ی «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران» یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی کشور است که می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در هدایت جریان تولید علم، اندیشه و ادبیات ایفا کند. با وجود جایگاه معتبر این جایزه، بررسی برخی دوره‌ها نشان می‌دهد که انتخاب‌های صورت‌گرفته با چالش‌ها و کاستی‌هایی همراه بوده است.

۱. فاصله با مخاطب عمومی
در بسیاری از دوره‌ها، آثار برگزیده عمدتاً کتاب‌های دانشگاهیِ تخصصی و کم‌مخاطب بوده‌اند. هرچند این آثار از نظر علمی واجد ارزش‌اند، اما کتاب سال می‌تواند با توجه بیشتر به آثاری که توانایی برقراری ارتباط مؤثر با جامعه‌ی گسترده‌تر دارند، نقش فرهنگی فعال‌تری ایفا کند.

۲. کم‌رنگ بودن نوآوری و مسئله‌محوری
برخی آثار منتخب، بیش از آنکه واجد نگاه نو یا پاسخ‌گوی مسائل معاصر جامعه باشند، بازتولید رویکردهای رایج و محافظه‌کارانه‌اند. انتظار می‌رود کتاب سال، علاوه بر استحکام علمی، مشوق خلاقیت، نوآوری و مواجهه‌ی انتقادی با مسائل زمانه باشد.

۳. محدودیت در تنوع فکری و ابهام در داوری
در برخی دوره‌ها، دامنه‌ی انتخاب‌ها از نظر رویکردهای فکری و نظری محدود به چارچوب‌های مشخص بوده است. این امر می‌تواند به نادیده‌گرفتن آثاری منجر شود که با وجود کیفیت علمی یا ادبی بالا، خارج از الگوهای رایج داوری قرار دارند. همچنین شفاف نبودن معیارهای ارزیابی برای افکار عمومی، زمینه‌ی برداشت‌های سلیقه‌ای را فراهم می‌کند.
کتاب سال جمهوری اسلامی ایران می‌تواند فراتر از یک انتخاب نمادین، به مرجع فرهنگی اثرگذار تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه در کنار معیارهای علمی، به تنوع دیدگاه‌ها، نوآوری، نیازهای واقعی جامعه و شفافیت در داوری توجه جدی‌تری شود.

اندر حکایت کتاب سال جمهوری اسلامی ایران؛
🔺آیا با یک فاجعه پژوهشی و تحقیقی در کشور روبرو هستیم؟!

ضمن تبریک و تهنیت به برگزیدگان چهل و سومین دوره کتاب سال جمهوری اسلامی،‌ چند نکته را با الهام از آثار برگزیده بیان می‌کنم:‌

یک. بیش از یک سوم آثار برگزیده مربوط به تصحیح و ویرایش آثار پیشینیان است!
۱. تحقیق و ویرایش «مجموعۀ آثار میرزاحسن رشدیۀ تبریزی (م۱۳۲۳ش،)
۲. تصحیح «المبدأ و المعاد، بن سینا،)
۳. تصحیح «عبقات الأنوار فی إمامه الائمه الاطهار علیهم‌السلام، میرحامد حسین لکهنوی)
۴. تحقیق «نهایه الوصول إلی علم الأصول، تألیف علامه حلی،)
۵. تصحیح «دیوان منوچهری دامغانی»

دو. بیش از یک سوم دیگر آنها مربوط به شعر و رمان و داستان است:
۱. لمس؛
۲. مامان جادوگر من با طعم خامه‌شکلاتی؛
۳. شیدخت؛
۴. من ابن‌بطوطه هستم: مجموعه داستان؛ 
۵. بادکنک‌های رنگی‌رنگی بردار؛
۶. من بال و پر دارم؛
۷. قاسم.

سه. فقط دو یا با مسامحه سه اثر که می‌توان آنها را تألیفی نامید در این میان مشاهده می‌شود:
۱. «شهرشناسی استارباد: دگرگونی‌های بافت شهری گرگان (پیش از ۱۳۰۰ تا دهۀ ۱۳۵۰ خورشیدی): شهرسازی و معماری بومی استارباد.
۲. دانشنامۀ سیرۀ نبوی (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم).
۳. شرحی بر کشف المراد.

چهار. این انتخاب‌ها نشان می‌‌دهد که مدیران و دست‌اندرکاران جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی بالکل با اولویت‌های علمی کشور و با سیاست‌های بالادستی علم و پژوهش کشور بیگانه‌اند! و یا آنکه توجهی به جایگاه و شأن و پیامی که این جایزه به جامعه علمی صادر می‌کند ندارند! و یا آنکه می‌دانند که این جایزه صرفاً یک سنت یا رسم و عادت است که باید هر ساله برپا داشته شود و تأثیری در جهت‌بخشی به علم و پژوهش کشور ندارد!‌ به همین دلیل، هدف اصلی را برپا داشتن مراسم می‌دانسته‌اند که در این کار البته موفق بوده‌اند و جای قدردانی و شکرگزاری دارد. 

پنج. لطفاً یک بار دیگر در ٍعناوین برگزیده دقت کنید، خواهید دید که:
در میان آثار برگزیده هیچ اثری ناظر به مسائل فعلی جامعه ایران وجود ندارد!
در میان آثار برگزیده هیچ اثر تولیدی و نظریه‌پردازانه‌ای وجود ندارد! 
در میان آثار برگزیده هیچ اثری ناظر به علوم انسانی اسلامی وجود ندارد! 
در میان آثار برگزیده هیچ اثری ناظر به اندیشه سیاسی وجود ندارد!
در میان آثار برگزیده هیچ اثری ناظر به فقه معاصر وجود ندارد! 
در میان آثار برگزیده هیچ اثری ناظر به مدیریت اسلامی وجود ندارد! 
در میان آثار برگزیده هیچ اثری که محصول ارتباط با جامعه یا صنعت باشد وجود ندارد! 
در میان آثار برگزیده هیچ اثری که از اولویت‌های نقشه جامع علمی کشور باشد وجود ندارد!

شش. ممکن است گفته شود که انتخاب‌ها از میان داشته‌ها صورت گرفته است؛ بنده این را نمی‌پذیرم که هیچ اثر قابل تقدیری در حوزه‌های نامبرده وجود نداشته است؛ اما اگر چنین باشد و اگر بخواهیم این جایزه را نمایان‌گر وضعیت تولید فکر و اندیشه و نمودی از فعالیت‌های پژوهشی و تحقیقاتی در کشور بدانیم، در آن صورت باید گفت با یک فاجعه پژوهشی و تحقیقی در کشور روبرو هستیم. یعنی پژوهشگران ما اساساً هیچ ارتباطی با میدان ندارند و هیچ دغدغه‌ای نسبت به مسائل اجتماعی و سیاسی و مدیریتی کشور ندارند! که اگر چنین باشد، باید جایزه‌ای بزرگتر از جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی برای کسانی تعیین کرد که فکری عاجل برای درمان این بیمار رو به موت داشته باشند! / حجت الاسلام دکتر احمدحسین شریفی

➕ دور باطل در اندرونی برخی پژوهشگاه های حوزوی
➕ وقتی مفت هم نمی برند!

 پایگاه خبری، تحلیلی صدای حوزه؛ رسانه آزاد و مستقل طلاب و فضلای حوزه‌های علمیه

تراث، مانع نوآوری نیست؛ شرط آن است
محمدتقی سبحانی 


گاهی لازم است در هیاهوی نقدها، یک قدم عقب‌تر بایستیم و با آرامش به صحنه نگاه کنیم؛ نه برای خاموش کردن نقد، بلکه برای درست دیدن مسئله.

یادداشت جناب آقای دکتر شریفی درباره جایزه کتاب سال، از یک دغدغه قابل احترام آغاز می‌شود: نگرانی از نسبت علم و پژوهش با مسائل واقعی جامعه. این دغدغه، اگر درست فهم و درست پیگیری شود، سرمایه است، نه تهدید. اما هر نقدی، پیش از آنکه متوجه بیرون باشد، باید از درون آغاز شود.

نخست آنکه، پایین آوردن شأن «تصحیح و احیای تراث» ـ آن هم آثاری چون عبقات‌الأنوار، آثار علامه حلی یا شیخ‌الرئیس ـ خطایی روش‌شناختی است. تمدن علمی، بدون تکیه بر شانه‌های متون بنیادین خود، نه نظریه‌پردازی می‌فهمد و نه نوآوری. اتفاقاً یکی از ریشه‌های سطحی‌بودن بسیاری از تولیدات معاصر، همین گسست از تراث عمیق و استدلالی است. عبقات، مسئله‌گریز نیست؛ مسئله‌ساز و مسئله‌گشا است، اگر خوانده و فهم شود.

دوم آنکه، نقد وضعیت تولید علم اگر به «داوری جشنواره» ختم شود، صورت مسئله را جابه‌جا کرده است. داوران، انتخاب‌گرِ محصول موجودند، نه خالق محصول. پرسش اصلی اینجاست: نهادهای متولی علوم انسانی اسلامی، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مؤسساتی که سال‌هاست با بودجه عمومی، نیروی انسانی فراوان و ادعای راهبری علم دینی فعالیت می‌کنند، چه آورده‌اند؟ چند نظریه بومی، چند مدل اجرایی، چند الگوی قابل پیاده‌سازی در حکمرانی، اقتصاد، فرهنگ یا مدیریت کشور تولید کرده‌اند که امروز در میدان دیده شود و شایسته تقدیر ملی باشد؟

اگر چنین محصولی هست، چرا شناخته نشده و به متن نظام آموزشی و تصمیم‌سازی راه نیافته؟ و اگر نیست، آیا منصفانه است که انگشت اتهام فقط به سمت جشنواره و داوران گرفته شود؟

سوم آنکه، نادیده گرفتن ادبیات و رمان، نادیده گرفتن یکی از جدی‌ترین ابزارهای فهم و ساخت فرهنگ است. این سخن، نه ذوقی است و نه سلیقه‌ای؛ بارها از سوی رهبر انقلاب با صراحت بیان شده است. جامعه‌ای که نتواند خود را روایت کند، حتی اگر هزار مقاله سیاست‌گذاری بنویسد، در عمل دچار فقر معنایی خواهد بود.

و نهایتاً:
اگر روزی به این نتیجه برسیم که در حوزه‌های بنیادین علوم انسانی، فلسفه، اخلاق، سیاست، مدیریت و روان‌شناسی «اثر قابل اعتنا» وجود ندارد، پیش از آنکه نامش را فاجعه پژوهشی بگذاریم، باید شجاعانه بپرسیم:
ما ـ به‌عنوان استاد، مدیر، پژوهشگر و نهاد متولی ـ در این سال‌ها دقیقاً چه کرده‌ایم؟

نقد، وقتی راه‌گشاست که با خودانتقادی آغاز شود؛ وگرنه به‌جای اصلاح، به فرافکنی می‌انجامد.
و علم، وقتی زنده است که هم ریشه داشته باشد و هم میوه؛ بی‌ریشه، میوه‌ای در کار نخواهد بود.

والسلام

نقد علمی یا سیاه نمایی و انتقام از نهادهای حوزوی
سیاست‌و‌دیانت‌|‌حجت‌الاسلام‌ابوطالبی
مطلبی که در کانال بیداری طلاب در مورد نقد استاد شریفی بر عملکرد کتاب سال حوزه نوشته شد از جهات مختلف قابل تأمل و نقد است:

۱. عدم فهم صحیح کلام استاد شریفی
نکته استاد شریفی در بحث «فاجعه پژوهشی» که تیتر و محور اصلی یادداشت کانال بیداری طلاب است، بر اساس فرضی است (عدم تولید کار ارزنده علمی) که به صراحت بطلان آن را بیان کرده است. ایشان معتقد است کارهای فاخر زیادی انجام شده که قابل تقدیر است نه اینکه به جهت عدم تولید فاجعه پژوهشی رخ داده است. لذا اساس این نوشته هباءا منثورا است.

۲. نسبت دروغ و اتهام بودجه های چند همتی به موسسات حوزوی
خوب است این کانال خبری توضیح دهد بودجه کدام یک از موسسات حوزوی چند همت بودجه بوده است؟ بر اساس کدام آمار رسمی موسسه امام خمینی ره از بین سایر موسسات بیشترین بودجه را داشته است؟ اگر موسسه امام خمینی که هیچگاه بودجه آن به همت نرسیده است، بالاترین باشد چطور سایر موسسات 
 
۳. عدم اطلاع صحیح از مأموریت موسسات نام برده 
 این کانال خبری یا نویسنده آن چه اطلاعی از اساسنامه و مأموریتهای مختلف این موسسات دارد که توقع دارد بودجه تصویب شده صرفا در بحث پژوهش و تولید علم صرف شده باشد؟ بسیاری از موسسات مذکور مأموریت‌های فراوانی غیر از تولید کتاب دارند که بسیاری از بودجه آنها صرف آن مأموریت‌ها می‌شود و دیگر سخن گفتن از بودجه فراوان و عدم کار متناسب با بودجه ممصوب معنا ندارد.

۴. عدم اطلاع از علوم انسانی اسلامی و آثار تولید شده
آیا واقعاً نویسنده یادداشت مذکور با الفبای علوم انسانی اسلامی و فرآیند تولید آن آشنا هستند تا بتوانند چند هزار آثاری که در این زمینه تولید شده است را بشناسند و ارزیابی کنند؟ و این همه آثار تولید شده در تمامی مراکزی که نام برده شده است را غیر مفید یا غیرموثر قلمداد کنند؟

۴. عدم توجه به مقالات علمی 
نویسنده متن‌ مذکور که عملکرد این موسسات را گاهی هیچ معرفی کرده است، و عدم انتخاب کتابهای این مراکز در کتاب سال را علامت عدم تولید اثر علمی فاخر دانسته است، نمی‌داند که مهمترین آثار علمی که حرکت در مرزهای دانش و تغییر آن در آنجا انجام میشود، مقالات علمی است نه لزوما کتاب؟ و آیا کتاب سال جمهوری اسلامی مقالات علمی را هم مورد بررسی قرار میدهد؟

۵. اتهام ضعف راهبرد و سردرگمی در برخی موسسات مذکور
نویسنده به استناد کدام مدرک معتبر،  برخی موسسات را به ضعف راهبرد و مدیریت و سردرگمی متهم کرده است؟ اگر ملاک، عدم تولید اثر فاخر علمی است که نویسنده معتقد است همه این  موسسات فاقد این نکته هستند، اما چرا فقط برخی از آنها سردرگم و ضعف مدیریت دارند؟

۶. تقلیل اشکال به موسسات حوزوی و دفاع بدون منطق از داوری کتاب سال
به فرض محال که موسسات حوزوی همه ناکارآمد و ناتوان باشند، اشکال به فرایند تعیین کتاب سال برطرف میشود؟ نویسنده محترم که به ادعای فقدان آثار علمی فاخر در موسسات حوزوی، داوران کتاب سال را ناچار به انتخاب تصحیح متون و ... دانسته است، چرا از مراکز علمی دانشگاهی که اتفاقا بودجه های چند همتی دارند غفلت کرده است؟ آیا در تمام این مراکز علمی دانشگاهی هم‌ یک اثر علمی فاخر قابل انتخاب نبود؟ 
 
نقد خوب است اما نقد منصفانه و عادلانه و بر مبنای واقعیت و دیدن نقاط قوت و ضعف نه برخی ادعاهای پوچ فضای مجازی و به تعبیر مقام معظم رهبری سیاه نمایی.
متن مذکور بیش از آنکه دارای وزانت یک نقد علمی باشد، نوعی سیاه نمایی و عقده گشایی و انتقام گیری از موسسات حوزوی است.
اینجانب حاضرم در این زمینه با این کانال خبری مصاحبه و مناظره داشته باشم.